Тоққожа шежіресі

Тоққожа руы – Кіші жүз Алшын тайпалық одағының Шөмекей руына (Әлімұлы бірлестігі) кіретін, Сыр өңіріне кеңінен танымал байырғы аталардың бірі.

Шежіре деректері бойынша Тоққожаның шығу тегі былай өрбиді:Алшын ➜ Әлімұлы ➜ Шөмекей.Шөмекейден төрт негізгі ата тарайды: Тоқа, Көнек, Аспан, Бозғыл. Осылардың ішіндегі Бозғыл тармағынан — Балқы (анасының есімімен аталған) туады. Балқыдан — Қыдыр, Темір, Болат өрбиді. Қыдырдан — Андағұл, Өнтек, Андақожа, Тоққожа, Сабай, Пұшық есімді алты ата тарайды. Тоққожадан — Қоңыр, ал Қоңырдан атақты Қарадос би туған.

Қоныстанған жерлері: Тоққожа руының тарихи атамекені мен негізгі қонысы — Сырдария өзенінің бойы (қазіргі Қызылорда облысының аумағы). Ғасырлар бойы бұл ру өкілдері Сырдың төменгі ағысы, Жалағаш, Қармақшы өңірлері мен Қарақұм, Ырғыз, Торғай далаларына дейінгі аралықты жайлап, көшіп-қонып жүрген. Бүгінгі таңда Тоққожа ұрпақтары негізінен Қызылорда облысында (Жалағаш, Сырдарья, Қармақшы аудандары мен Қызылорда қаласында) және Ақтөбе өңірлерінде шоғырланған.

Танымал тұлғалары: Тоққожа руынан ел басқарған көреген билер, шешендер мен батырлар шыққан. Олардың ішіндегі ең танымалы: Қарадос Қоңырұлы би (1750–1845) — Сыр бойында әділдігімен, турашылдығымен аты шыққан атақты би. Ол жас кезінен-ақ ел арасындағы күрделі жер дауын, жесір дауын, барымта мәселелерін шешіп, "Әділ би" атанған. Тарихи деректерде Қарадос бидің Кенесары хан мен Наурызбай батырдың көтерілісі тұсында Шөмекей елінің атынан мәмілегерлікке (елшілікке) барып, ел ішіндегі ірі дауларды бейбіт жолмен шешкені туралы аңыздар мен оқиғалар сақталған.